· 

De zwarte doos


Een van mijn eerste ervaringen met dramatherapie

"Wie wil?", de docent gebaart richting de lege spelvloer en kijkt vragend rond. Mijn klasgenoten en ik zitten in een publiekslijn en ontwijken zijn blik. Iedereen begrijpt dat hij op zoek is naar de Protagonist, een hoofdpersoon voor deze les. Het blijft stil, blikken kruisen elkaar, iemand houdt zijn lach in. De speldrempel is voelbaar en hoog. We zitten in het eerste jaar van de opleiding Dramatherapie en we hebben ZEM-les oftewel 'Zelf Ervaring met het Medium'. Een les die het makkelijkst te omschrijven is als leertherapie. De docent kijkt mij aan, ik kijk terug. Hij staat op, loopt naar me toe en steekt zijn hand uit. Even is er twijfel maar dan aanvaard ik zijn handreiking en stappen we samen de spelvloer op. Terwijl we een rondje wandelen stelt hij vragen, nu meer in de rol van therapeut dan docent, ik antwoord. Even praten we en dan geeft hij de ruimte om iets neer te zetten op de vloer. Naast de spelvloer staan witte en zwarte blokken van verschillende maten. Ik kies een groot zwart blok, sleep deze naar het midden van de spelvloer en kijk ernaar. Even is het helemaal stil.

 

"Wat is het?", vraagt de therapeut-docent.

"De zwarte doos.", besluit ik.

"Zit er iets in?"

"Ja...", ik hoor emotie door mijn stem klinken, "...alles wat ik niet durf te voelen."

"Angst?", vraagt hij
Ik knik.
"Woede?"

"Pfff, ja!", antwoord ik.

Stilte.

"Op wie ben je boos?"

Oogcontact. 

Ik twijfel.

"Je hoeft het niet te zeggen.", klinkt er.

Ik besluit het toch te doen.

"Mijn vader.", zeg ik.

Weer stilte.

"Zijn er nog dingen die je tegen hem zou willen zeggen?", vraagt de therapeut-docent.

Ik knik.

"Zullen we hem erbij halen."

Ik knik weer.

 

Hij vraagt me een klasgenoot uit te nodigen om de rol van mijn vader te spelen. Ik kijk naar de groep en stap op S af. In een eerdere les had ik een rol uit haar leven mogen vertolken. Een simpele improvisatieoefening waarin ik een vervelende man speelde die te dichtbij kwam had een herinnering bij haar opgeroepen. Ze had het spel stopgezet, een soortgelijke situatie had ze in het echt meegemaakt. De docent had ons geïnstrueerd om haar herinnering uit te spelen. Ik in de rol van de grensoverschrijdende man uit haar herinnering. S als zichzelf. We hadden de situatie een aantal keer uitgespeeld en tot slot had ze de mij, in de rol van de man, helemaal in elkaar geslagen. Met zeker drie meter tussen ons had S rake klappen uit gedeeld die ik naar het beste van mijn kunnen had geïncasseerd. Symbolisch kreeg ze zo weer een controle over de situatie. Het is een mooie ervaring om er zo voor een ander te kunnen zijn. Nu vroeg ik haar om er op eenzelfde manier voor mij te zijn, een rol uit mijn leven te spelen en wellicht ook een paar rake klappen te incasseren. S accepteert en stapt in de rol van J, mijn vader.

We ontmoeten elkaar in spel. Even is het vreemd. Gespeeld. Niet echt. Maar dan gebeurt er iets; beelden beginnen zich te manifesteren. S kijkt me aan maar in mijn verbeelding krijgt dramatische projectie de boventoon en is het alsof J voor me staat. Het is niet uit te leggen hoe levensecht het op dit moment voelt, terwijl ik gewoon kan zien dat het S is die me aankijkt. Het is spel en we doen maar alsof. Dit weet ik en die wetenschap, dat wat ik ook doe of zeg geen directe invloed heeft op de wereld buiten de spelruimte,  zorgt voor een bepaalde vrijheid die ik nog niet eerder heb gekend. Een interne blokkade deblokkeert. Als bij donderslag ben ik intens woedend, gestagneerde emoties die ik nooit had willen of durven voelen beginnen te stromen en vinden een weg naar buiten. Een uitbarsting; ik haal rake klappen uit naar een man met wie ik al jaren alle contact heb verbroken. S incasseert deze naar het beste van haar kunnen. Een gesprek volgt. Dan een afscheid. Opluchting. Stilte.

 

Het is weer alleen S die voor me staat, een blik van bezorgdheid in haar ogen. Op haar schouder rust een hand van de therapeut-docent. Hij is haar komen bijstaan tijdens mijn uitbarsting, het valt me nu pas op. Ik realiseer me dat het heftig geweest moet zijn en vraag hoe het met haar gaat. Ze zegt dat ik me om haar geen zorgen moet maken en vraagt of alles goed gaat met mij. Ik knik, het moet allemaal nog bezinken. Het aannemen van de rol door S was genoeg geweest om mijn projecties de ruimte te geven. De zwarte doos was opengebroken en er was een hoop troep naar buiten gekomen. Zo kwam ik voor het eerst in lange tijd weer in contact met gevoelens over - en kon ik een gesprek voeren met - iemand met wie dat in het echte leven niet mogelijk is.

 

Deze les was het moment waarop ik voor het eerst echt heb ervaren en begrepen wat dramatherapie is en kan betekenen. Het tweede inzicht dat het me bracht is dat gevoelens permanent wegstoppen in een metaforische zwarte doos absoluut niet helpend is. Voorheen was ik geneigd om ongewenste gevoelens en gedachtes weg te duwen, er niet mee te dealen, negeren en hopen dat het weg ging.  Door drama ontdekte ik dat dit niet de manier is om hiermee om te gaan. Er komt een punt dat het deksel open moet en dan is de spelvloer, onder de juiste omstandigheden en begeleiding, een veilige plek hiervoor. Drama is een krachtig medium. Het heeft me manieren geleerd om naar buiten te brengen wat er binnenin me zit. Zowel op creatief als psychologisch vlak en dat is mooi want zelfexpressie is voor mij absoluut een levensbehoefte. Sinds die les neem ik regelmatig de doos even tevoorschijn. Deze is een stuk kleiner inmiddels en lichter van kleur. Minder vol ook. Nog wat somberheid in een hoekje, hier en daar een zorg, een restje rouw maar dat is het wel zo'n beetje. Dan ruim ik deze zo goed mogelijk op en al blijven sommige restjes hardnekkig het wordt er in ieder geval nooit meer zo vol als voorheen. 

 

Drama(therapie) heeft me al veel gegeven; plezier, discipline, levensvreugde, samenzijn, focus, doelen om na te streven, maar als mens heb ik het meeste gehad aan de bewustwording en inzichten die te vinden zijn in therapeutisch dramaspel. Dat proces is begonnen met die ene les, toen ik een zwart blok de spelvloer opsleepte en aan mezelf en een groep openbaarde waar dit symbool voor stond.

Aram          

Reactie schrijven

Commentaren: 0